Obowiązek posiadania paszportów (świadectw) energetycznych dla budynków, przyczyni się do stałego polepszania warunków mieszkalnych pod względem kosztów a także przyjmowania rozwiązań konstrukcyjnych przyjaznych środowisku i mieszkańców. Jednocześnie nabywca kupując mieszkanie czy dom, będzie miał na podstawie świadectwa, większą wiedzę o kosztach jakie przyjdzie mu pokryć w czasie eksploatacji.

Budownictwo energooszczędne (a właściwie: niskoenergochłonne)
Technologia budownictwa energooszczędnego prowadzi do takich rozwiązań, aby budynek zużywał jak najmniejsze ilości energii doprowadzanej z zewnątrz na cele grzewcze i ciepłej wody użytkowej. Przyjmuje się nazywać energooszczędnym budynek zużywający na cele grzewcze mniej niż 60 W/m² rok.

Budynek pasywny
Budynek pasywny to taki, który praktycznie nie potrzebuje energii zewnętrznej do ogrzewania i przygotowania c.w.u. Dzisiejsza norma pasywności, to zapotrzebowanie na ciepło nie większe niż 15 W/m² rok, a energii pierwotnej, czyli na wszystkie cele łącznie, liczonej od źródeł jej uzyskania, czyli od momentu wydobycia gazu czy oleju opałowego ze złóż podziemnych, nie większa niż 120 W/m² rok. Do realizacji tego celu w rozwiązaniach technologicznych budynku wykorzystuje się rekuperację, gruntowe wymienniki ciepła, panele solarowe, pompy ciepła oraz materiały budowlane o wysokiej izolacyjności.

Rekuperator
Element układu wentylacyjnego "odbierający" ciepło z powietrza zużytego a "oddający" je powietrzu świeżemu, wtłaczanemu do budynku. Pozwala to uzyskać do 95% energii z powietrza do niedawna bezpowrotnie traconej. Trzeba jednak dodać, że nie jest to kres technicznych możliwości rekuperatorów.

Gruntowy wymiennik ciepła
Podziemny układ rurowy, do którego mechanicznie wprowadzane jest powietrze atmosferyczne, chłodząc się w lecie lub podgrzewając w zimie, aby w rezultacie być wprowadzonym do pomieszczeń w temperaturze zbliżonej do żądanej czyli ok. 20 stopni Celsjusza.

Panele solarowe
Urządzenia, montowane na zewnętrznych przegrodach budynku (głównie na dachu, czasami na ścianach) które absorbują promieniowanie słoneczne podgrzewając wodę użytkową lub zamieniając je na energię cieplną do podgrzewania wody użytkowej lub na energię elektryczną (fotoogniwa).

Pompy cieplne
Pompa ciepła jest urządzeniem energetycznym, wymuszającym przepływ ciepła z obszaru o niższej temperaturze do obszaru o temperaturze wyższej, dzięki dostarczonej z zewnątrz energii napędowej (elektrycznej lub mechanicznej) lub dodatkowego ciepła. Z punktu widzenia techniki cieplnej jest to agregat chłodniczy, w którym wykorzystuje się pracę wstecznego obiegu termodynamicznego. Pompy ciepła najczęściej mają zastosowanie w:

• gospodarstwach domowych (chłodziarki, zamrażarki)
• przetwórstwie spożywczym (chłodnie, zamrażalnie, fabryki lodu)
• klimatyzacji pomieszczeń (chłodzenie pomieszczeń)
• chłodnictwie
• ogrzewaniu pomieszczeń ciepłem pobieranym z otoczenia (z gruntu, zbiorników wodnych lub powietrza)

Dyrektywa EU Nr 2002/91/EC
Kraje członkowskie Unii Europejskiej są zobowiązane do wprowadzenia postanowień Dyrektywy 2002/91/EC Parlamentu Europejskiego i Rady z 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Dyrektywa ta ma na celu obniżenie zużycia energii związanego z użytkowaniem budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej. Jej główne postanowienia dotyczą wprowadzenia obowiązującego standardu energetycznego budynków, systemu ocen energetycznych oraz systemu kontroli źródeł ciepła (kotłowni) i instalacji klimatyzacyjnych. Największe praktyczne skutki ma wprowadzenie systemu ocen energetycznych i świadectw energetycznych dla budynków.

Cele oceny energetycznej budynków
Ocena energetyczna budynków ma spełniać dwa zadania: stworzyć sytuację pełnej jawności (znajomości) cech energetycznych budynków dla ich właścicieli, nabywców i najemców oraz przyczynić się do stałego zmniejszania zużycia energii związanej z użytkowaniem budynków. Głównym elementem oceny energetycznej jest świadectwo energetyczne budynku, czyli wydany przez upoważnionego eksperta dokument charakteryzujący jakość budynku z punktu widzenia zapotrzebowania na energię, a więc te cechy budynku, które decydują o kosztach jego użytkowania. Wprowadzenie świadectw energetycznych umożliwia dokonywanie w pełni uczciwych transakcji sprzedaży i wynajmu. Cechy energetyczne decydują o koszcie eksploatacji, a także mają istotny wpływ na komfort użytkowania pomieszczeń w budynkach, dlatego nabywcy i najemcy powinni mieć zapewnioną pełną dostępność danych charakteryzujących jakość energetyczną budynku. System oceny powinien motywować projektantów do traktowania energooszczędności jako niezbędnej cechy projektowanych budynków, której zapewnienie musi być brane pod uwagę we wszystkich stadiach opracowania projektu i dotyczyć wszystkich kolejnych decyzji podejmowanych w procesie projektowania, wykonawców i deweloperów do zwrócenia szczególnej uwagi na jakość tych elementów wznoszonych budynków, które decydują o ich energooszczędności, a właścicieli i zarządców budynków do stałego intensywnego działania zmierzającego do uzyskania przez budynek wysokiej klasy jakości energetycznej, czyli do działania na rzecz zmniejszenia zużycia energii w użytkowanych budynkach, w efekcie czego będzie następować ogólne podnoszenie jakości energetycznej budynków.

Działanie systemu oceny energetycznej
Dyrektywa ustala, że w chwili budowy, sprzedaży lub wynajmu budynku właścicielowi, nabywcy lub najemcy, powinno być przedstawione jego świadectwo energetyczne. Właściciel budynku przeznaczonego do sprzedaży powinien zlecić opracowanie i wydanie takiego świadectwa upoważnionemu specjaliście. Zgodnie z wymaganiami dyrektywy, świadectwo będzie zawierać charakterystykę energetyczną budynku, a więc dane dotyczące zapotrzebowania na energię na cele ogrzewania i wentylacji, zaopatrzenia w ciepłą wodę, klimatyzacji oraz oświetlenia, określenie klasy jakości energetycznej budynku w przyjętej skali oraz wskazania dotyczące możliwości wprowadzenia usprawnień, które mogłyby podnieść klasę energetyczną budynku. Świadectwo stanowi zabezpieczenie przed ewentualnymi nieujawnionymi wadami kupowanego czy wynajmowanego budynku. W warunkach działającego systemu ocen energetycznych potencjalny nabywca budynku wraz z ofertą cenową może przeanalizować świadectwo energetyczne, na podstawie którego może poznać jakość techniczną budynku i koszty zużycia energii na jego użytkowanie. I tak np. może być oferowany budynek o niskiej cenie sprzedaży, ale o miernej klasie energetycznej, czyli o wysokich kosztach eksploatacji, oraz budynek o wyższej cenie sprzedaży, ale o wysokiej klasie energetycznej, czyli o niskich kosztach eksploatacji. Nabywca ma pełny obraz jakości tych budynków i nie czekają go tu nieprzewidziane trudności i koszty, które mogłyby wystąpić, gdyby nie dysponował danymi zawartymi w świadectwie. Dlatego przy wyborze kupowanego budynku może on podjąć racjonalną decyzję, kierując się tym, co dla niego ważniejsze: kwotą do zapłacenia w chwili nabycia domu czy też poziomem przewidywanych, wieloletnich wydatków eksploatacyjnych. Dla sprzedającego, świadectwo wykazujące dobrą klasę energetyczną budynku stanowi podstawę do sprzedania go po wyższej cenie. Na podobnej zasadzie pełna znajomość cech energetycznych budynku jest korzystna dla obu stron w przypadku umowy najmu lokali. Świadectwa energetyczne budynków wprowadzają rynkową formę stymulowania rozwiązań energooszczędnych. Ocena budynku i nadanie mu klasy jakości energetycznej jest ważnym elementem w konkurencji rynkowej przy sprzedaży i wynajmie, a także przy staraniach o kredyt. Ocena jakości energetycznej budynków stanowi zachętę do budowy budynków energooszczędnych i przyjaznych dla środowiska, a także do poprawy cech energetycznych budynków już istniejących.

Ocena energetyczna budynku
Ocena energetyczna przebiega w kilku etapach. Najpierw należy zebrać dane w naturze (ewentualnie uzupełnić je przez pomiary i badania). Następnie trzeba obliczyć szereg danych, takich jak wielkość ogólna i wskaźniki sezonowego zapotrzebowania na energię na poszczególne cele oraz wartości porównawcze (zespół tych danych i wskaźników będzie stanowił charakterystykę energetyczną budynku). Kolejnym krokiem jest dokonanie (przy zastosowaniu ustalonej metodyki) oceny charakterystyki energetycznej i określenie klasy energetycznej budynku wg ustalonej skali, po którym dopiero następuje wydanie świadectwa energetycznego budynku. Oceny energetyczne będą obejmowały szereg czynności, które występują także w audytach energetycznych przygotowujących termomodernizację. Tymi czynnościami będą zwłaszcza diagnostyka stanu elementów budowlanych oraz systemów ogrzewania, ciepłej wody i wentylacji, a także obliczenie sezonowego zapotrzebowania na ciepło - kosztów użytkowania energii na cele ogrzewania, ciepłej wody i wentylacji.

Podstawa prawna
Podstawą prawną systemu stanowi: ustawa o ocenie energetycznej budynków, rozporządzenie w sprawie kwalifikacji osób dokonujących oceny i wydających świadectwa energetyczne oraz rozporządzenie w sprawie formy i zakresu świadectw energetycznych.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008r.

Świadectwa (certyfikaty) energetyczne - korzyści
Korzyści, jakie w związku z wprowadzeniem świadectw energetycznych wynikają dla poszczególnych kategorii osób związanych z budową i użytkowaniem budynków, zostały zestawione poniżej:

Właściciel:

• możliwość uzyskania czynszu najmu w wysokości odpowiedniej do jakości budynku (lokalu)
• możliwość uzyskania ceny sprzedaży odpowiadającej jakości budynku

Nabywca lub najemca:

• wiarygodne i obiektywne informacje na temat jakości energetycznej budynku (lokalu) oraz o spodziewanych kosztach eksploatacji

Certyfikaty energetyczne dla domów i lokali
Certyfikaty energetyczne oznaczają dokumenty mówiące o zużyciu energii przez budynek, które nowe domy i mieszkania, a także stare, będące w tzw. "obrocie", będą musiały uzyskiwać od stycznia 2009 roku. Certyfikat określa ilość energii (kWh/(m² x rok) niezbędną do zaspokojenia potrzeb związanych z użytkowaniem budynku. O konieczności wprowadzenia świadectw energetycznych dla budynków mówi unijna dyrektywa z 2002 roku.

Jakie budynki muszą posiadać paszporty?
Ocena energetyczna dotyczy jedno i wielorodzinnych budynków mieszkalnych oraz obiektów zamieszkania zbiorowego jak hotele (także robotnicze) czy akademiki. Oceniane są też obiekty użyteczności publicznej, czyli szkoły, szpitale, biurowce, centra handlowe i magazyny. Przepisy o ocenie energetycznej i świadectwach energetycznych nie dotyczą:

• wolno stojących budynków o powierzchni użytkowej mniejszej niż 50 m². oraz takich, w których przeprowadzono roboty budowlane poprawiające jakość energetyczną, ale koszt prac nie przekroczył 25 procent wartości odtworzeniowej.
• budynków o przeznaczeniu czasowym, tj. przeznaczonych do użytkowania na czas nie dłuższy niż dwa lata,
• budynków mieszkalnych wykorzystywanych nie dłużej niż cztery miesiące w roku bez względu na ich powierzchnię.
• budynków rolniczych niemieszkalnych
• budynków wpisanych do rejestru zabytków, kościoły, synagogi, kaplice i inne budynki będące przedmiotem kultu religijnego.
• budynków przemysłowych o niskim zużycie energii (mniej niż 50 kWh/(m2x rok)